Vrouwen en literatuur. Een vrijdagavond in de KB in Den Haag

In de Koninklijke Bibliotheek ging het op vrijdag 15 mei 2026 over literatuur door vrouwen. En dan ook nog eens uit de periode vóór 1800. Een vijftigtal bezoekers, onder wie ook enkele mannen, waren erop afgekomen. Fleur Speet fungeerde op aanstekelijk wijze als gastvrouw en presentatrice. Zij vervulde deze rol mede vanuit de context van Fixdit.

“Het schrijverscollectief Fixdit streeft naar meer diversiteit in de canon en de literaire wereld. Door o.a. acties, essays, open brieven en gesprekken wil Fixdit het bewustzijn over genderongelijkheid in de letteren vergroten en de canon uitbreiden met werk van belangrijke vrouwelijke auteurs,” aldus de website.

In gesprek met diverse gasten kwamen verschillende inzichten en standpunten naar voren. Zo zei Manon Uphoff dat ze graag in het onderwijs meer aandacht zou zien voor bepaalde stromingen en schrijfsters, in de veronderstelling dat scholieren dan eerder kennismaken met werk van relevante figuren. Uphoff noemde als voorbeeld voor zichzelf Martha Gellhorn, met wie ze graag eerder in aanraking was gekomen. Andere stelling was dat mannenverhalen doorgaans iets collectiefs vertolken, en daardoor betrekking lijken te hebben op een groter geheel met meer betekenis. Vrouwenverhalen daarentegen zouden allemaal individuele wederwaardigheden betreffen, waardoor ze ‘klein’ blijven en urgentie lijken te missen. Keerpunt wat dit betreft vormde de #metoo-beweging, die schrijnend duidelijk maakte, dat al die individuele ervaringen wel degelijk een groot en gezamenlijk gedragen verhaal vertellen. Over urgentie gesproken.   

Acteurs van Theater Kwast verzorgden een heuse re-enactment van historisch geïnspireerde poëzie. Dit betrof een fragment uit Het beleg van Leiden van Lucretia Wilhelmina van Merken én de hertaling door Babs Gons onder de titel De slag om Khartoum. Namen van vergeten en veronachtzaamde schrijfsters die genoemd werden waren onder meer Juliana de Lannoy, Petronella Moens en Elisabeth Maria Post. Vanuit het publiek werden ter aanvulling nog de in het Frans publicerende Belle van Zuylen aangedragen, en de van oorsprong Duitse Maria Sibylla Merian.

Belangrijk was de uitspraak van Abdelkader Benali: “Mannen maken zichzelf tot held. Vrouwen niet!” Tijdens de borrel na afloop in gesprek met enkele aanwezigen, onder wie vertrouwde gezichten van lang geleden, gingen we hier nog even op door. “Je hebt geen idee”, zei een oud-collega, “met hoeveel kleine, subtiele signalen, vaak jarenlang, meisjes en vrouwen dag in dag uit te verstaan wordt gegeven dat ze zich moeten inhouden, hun plaats kennen en bescheiden moeten zijn.” Inderdaad: geen idee.

Het was een bijzondere avond in de KB. Of wat daar aan de orde kwam een run gaat veroorzaken op de werken van Moens of De Lannoy is de vraag. Maar dat het tot nadenken stemt staat vast.