De troost van de Nacht

Telkens ga je weer, ook al ken je de bezwaren. Niet elke dichter is goed verstaanbaar. Sommige poëzie is beter te lezen dan te beluisteren. De muziek tussendoor is soms echt veel en veel te hard – en toch ga je weer. Naar de Nacht van de Poëzie. Dit jaar in Utrecht was de 43^ste editie. Gastheer Piet Piryns, met zijn verrukkelijke basstem en Vlaamse tongval, kondigt aan dat debutanten bibberen in de coulissen, en spreekt de hoop uit dat zij zich niet te veel moed indrinken. Piryns’ al even indringend gevooisde counterpart Ester Naomi Perquin houdt het publiek voor dat, bij twijfel over wel of niet een discobal, je altijd moet kiezen voor: wel een discobal. Waarmee een stille hommage werd gebracht aan de onlangs overleden Paulien Cornelisse. 

Het publiek is gewaarschuwd. Als steeds treft het contrast tussen het hevige, rumoerige enthousiasme van de zaal en de indrukwekkende stilte waarmee de vertolkte poëzie wordt verwelkomd. Soms respectvol, bij gedichten die waarschijnlijk beter nog eens kunnen worden gelezen, zoals van Anne Vegter, soms kokend van ingehouden uitzinnigheid bij een spoken word artist als Dean Bowen. Heeft iedereen elk woord verstaan en begrepen? Vast niet. De gedrevenheid van de dichter evenwel laat weinigen onberoerd.

Het best werkt toch een duidelijke betekenis, poëtisch verpakt, met de ondertoon van (zelf)spot, humor en lichtheid, zeker in combinatie met ‘zware’ thema’s. Grootmeester in het genre is good old Anton Korteweg. De rollator van de laatste jaren is noodgedwongen ingeruild voor een rolstoel, maar een beenbreuk heeft hem niet gebroken - integendeel, hij performt met verve, met als uitgangspunt: moedig neerwaarts, veel erger wordt het niet. Ook het optreden van Jurrian van Dongen die liedteksten schrijft voor Het klokhuis, ernstig en licht, komt uitstekend tot zijn recht.  

En de entr’acts? Jenny Arean en Cor Bakker die de zaal historisch-cultureel verantwoord meenemen naar een uitvaart in de Amsterdamse Jordaan in 1905, die na een borreltje heel anders verloopt dan verwacht. Kolderiek was een muzikaal-clownesk optreden, dat eindigde met tapdansen op klompen, schaatsen en ski's (!). Een duo dat met clavecimbel en countertenor-zang middels 18^de eeuwse muziek het publiek op de banken krijgt. Arjen Lubach die liedjes zingt met gitaarbegeleiding en ten slotte Merel Pauw. Energie kan haar niet worden ontzegd. Maar het geluidsvolume deed pijn aan de oren, laat staan dat iets van de teksten was te verstaan. Was misschien zo laat op de avond ook wel helemaal niet meer de bedoeling.   

Lucas Rijneveld weer eens op het podium zien staan en horen voordragen voelde als een voorrecht. Om de wereld te begrijpen was hij bezig ‘gemis van vlees in inkt te gieten’. Lin An Phoa, die in 2025 de Nacht besloot, trapte dit jaar af met een prachtig uitgebreid en getailleerd program voor een helder hoofd en een platte buik en nog een paar dingen, dodelijk complex en dat dan: “om rustig te worden”. De Nacht bood, kortom, troost in alle denkbare geledingen – net als poëzie zelf. 

Dat klonk ook door in het uitnodigende motto van deze 43^ste keer: ‘Wees niet verdrietig, hier is de nacht’. Een regel van Antjie Krog, die de zaal plat kreeg met haar weergaven van dierengeluiden uit Afrika, compleet met illustraties en vertalingen. Er was de Nacht, en we waren niet verdrietig. Volgend jaar gaan we weer.